Một số kinh nghiệm đưa giáo dục kỹ năng sống vào môn Tiếng Việt 5

Thứ ba - 14/04/2015 21:03
 
MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG
CHO HỌC SINH LỚP 5 QUA MÔN TIẾNG VIỆT

 
 
 

    Đảng ta đã xác định con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển xã hội và xác định: "Giáo dục Tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa..." Bậc học Tiểu học là bậc học nền tảng tạo cơ sở cho HS phát triển và học tiếp các bậc học tiếp theo. Vì vậy, bên cạnh trang bị cho HS những vốn kiến thức, kĩ năng cơ bản trong học tập, lao động còn cần phải chú ý đến việc rèn kĩ năng sống, dạy cách "làm người" để HS có thêm vốn kinh nghiệm thích ứng với môi trường sống.
     Môn Tiếng Việt ở trường tiểu học là một trong hai môn học chiếm nhiều thời lượng và có vai trò quan trọng góp phần quyết định chất lượng giáo dục toàn diện cho mỗi học sinh tiểu học. Chương trình và nội dung môn Tiếng Việt ở tiểu học chứa đựng nhiều nội dung liên quan đến kĩ năng sống và có khả năng tích hợp kĩ năng sống rất cao. Kĩ năng sống đặc thù thể hiện tính ưu thế của môn Tiếng Việt là kĩ năng giao tiếp, sau đó là kĩ năng nhận thức bao gồm nhận thức xung quanh, tự nhận thức, ra quyết định,...Vậy qua mỗi bài học của môn Tiếng Việt học sinh sẽ có cơ hội hình thành, trau dồi và rèn luyện kĩ năng sống. Khả năng giáo dục Kĩ năng sống của môn Tiếng Việt không chỉ thể hiện ở nội dung môn học mà còn thể hiện qua PPDH của mỗi giáo viên. Để hình thành các kiến thức và rèn luyện kĩ năng mà chương trình môn tiếng việt đặt ra với mỗi học sinh tiểu học, người giáo viên cần phải vân dụng nhiều phương pháp dạy học phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh. Thông qua các hoạt động học tập, học sinh được trải nghiệm, rèn luyện kĩ năng hợp tác, bày tỏ ý kiến cá nhân,...
     Trong những năm học vừa qua việc giáo dục kĩ năng sống cho các em học sinh tiểu học đã được chú trọng và bước đầu cũng đưa lại hiệu quả nhất định, song không phải giáo viên nào cũng nhận thức được đúng đắn và sâu sắc về điều đó, nhiều giáo viên còn cho rằng việc giáo dục kĩ năng sống là của môn đạo đức hay chỉ chú trọng trang bị kiến thức mà xem nhẹ giáo dục kĩ năng sống. Khi tổ chức thực hiện giáo dục kĩ năng sống qua môn tiếng Việt thì lúng túng không biết lựa chọn kĩ năng nào? Sử dụng phương pháp nào? Và thực hiện vào thời điểm nào?...Chính vì vậy mà hiệu quả chưa cao hay còn mang nặng tính hình thức.Với học sinh thì khái niệm kĩ năng sống là một cái gì đó rất mơ hồ, không thiết thực và đặc biệt các em chưa có hứng thú rèn luyện và trau dồi kĩ năng sống. Chính bởi những lí do đó mà hiệu quả của việc rèn luyện kĩ năng sống chưa cao. Với ý nghĩa và tầm quan trọng của việc rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh, bản thân tôi muốn chia sẻ với các bạn đồng nghiệp: "Một số kinh nghiệm rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 5 qua môn Tiếng Việt" với mong muốn góp một tiếng nói chung vào diễn đàn đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học chú trọng rèn luyện kĩ năng sống mà cả bậc học đang hết sức quan tâm và thực hiện.
      1. Giáo viên phải xác định rõ nhiệm vụ của môn học và nhiệm vụ giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua môn học.
         Môn Tiếng Việt là một trong hai môn học chiếm nhiều thời lượng nhất trong chương trình của cấp tiểu học. Môn Tiếng Việt có nhiều phân môn khác nhau, mỗi phân môn lại có nét đặc thù riêng nhưng có mối quan hệ chặt chẽ bổ sung cho nhau, giúp giáo viên hoàn thành mục tiêu giáo dục. Mục tiêu rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 5 qua môn Tiếng Việt lớp 5 thể hiện rất rõ và nhiều nhất ở ba phân môn, đó là phân môn tập đọc, phân môn kể chuyện và phân môn tập làm.
     *Phân môn tập đọc:
      Với phân môn tập đọc ngoài việc củng cố và nâng cao kĩ năng đọc cho học sinh phân môn tập đọc còn mở rộng vốn hiểu biết, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, nhân cách cho học sinh. Nội dung những bài tập đọc trong sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 5 phản ánh một số vấn đề lớn đang đặt ra trước nhân dân ta và toàn nhân loại thông qua ngôn ngữ văn học và những hình tượng giàu chất thẩm mĩ và nhân văn, do đó có tác dụng mở rộng tầm hiểu biết, tầm nhìn về tự nhiên, xã hội và đời sống, bồi dưỡng tư tưởng tình cảm và nhân cách cho học sinh.Việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 5 của môn tập đọc chiếm một ưu thế quan trọng, mỗi bài văn, bài thơ,...đều chứa đựng những ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Bằng cách tổ chức và dẫn dắt khéo léo đầy tính sư phạm của giáo viên các kĩ năng sống của các em sẽ được bồi dưỡng, hình thành và phát triển.
      *Phân môn kể chuyện:
       Phân môn kể chuyện với nhiệm vụ giúp củng cố cho các em kĩ năng kể chuyện đã được hình thành ở các lớp dưới còn có một vai trò quan trọng nữa là giúp học sinh mở rộng vốn hiểu biết và cũng góp phần hình thành nhân cách của con người mới. Cùng với nôi dung học tập của các môn học học khác, những câu chuyện học sinh được nghe, được đọc và được kể ở lớp 5 có tác dụng rất lớn trong việc mở rộng vốn kiến thức về con người, về tình cảm, nhân cách. Để phát huy hết khả năng rèn kĩ năng sống cho học sinh qua môn kể chuyện giáo viên cần chú ý tổ chức cho học sinh trao đổi, đối thoại để nắm chắc ý nghĩa của câu chuyện, nói được nhận xét riêng của các em về mỗi nhân vật, chi tiết trong câu chuyện, những bài học mình rút ra được cho bản thân và cho mọi người.
      *Phân môn tập làm văn:
        Ngoài việc trang bị kiến thức và rèn luyện kĩ năng làm văn thì môn tập làm văn còn giúp học sinh mở rộng vốn sống, rèn luyện tư duy, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc, thẩm mĩ, hình thành nhân cách cho học sinh
    2. Xác định nội dung địa chỉ giáo dục kĩ năng sống cần đạt và lựa chọn phương pháp - kĩ thuật dạy học môn Tiếng Việt lớp 5:
    Trong cuốn "Giáo dục kĩ năng sống trong các môn học ở tiểu học" đã giới thiệu cho giáo viên nội dung và địa chỉ giáo dục các kĩ năng sống cần thiết nhưng trong thực tế không phải kĩ năng sống nào cũng đưa vào rèn luyện trong các tiết học mà người giáo viên phải biết căn cứ vào thực tế, đó chính là đối tượng học sinh của mình; môi trường giáo dục. Có kĩ năng với đối tượng học sinh này thì cần thiết nhưng với những học sinh khác thì không cần thiết hay môi trường nông thôn thì cần rèn luyện các kĩ năng khác với môi trường thành thị,...Nếu lựa chọn quá nhiều kĩ năng sống cho một tiết học thì tiết học sẽ trở nên nặng nề. Bên cạnh đó là sự lựa chọn  các phương pháp và kĩ thuật dạy học, có rất nhiều phương pháp và kĩ thuật dạy học, song mỗi phương pháp và kĩ thuật dạy học lại có ưu thế khác nhau, vậy mỗi giáo viên phải biết lựa chọn phương pháp và kĩ thuật dạy học phù hợp tối ưu nhất cho phù hợp với đối tượng học sinh của mình. Chỉ có như vậy thì việc chú trọng giáo dục kĩ năng sống mới có hiệu quả.
   3. Nghiên cứu kĩ mục tiêu mỗi bài học.
  Việc nghiên cứu kĩ mục tiêu bài học sẽ giúp giáo viên lựa chọn được những kĩ năng phù hợp, gần gũi thiết thực với học sinh. Các em có khả năng trực tiếp thực hành và vận dụng sau khi tiếp cận.
   4. Lựa chọn phương pháp và kĩ thuật dạy học phù hợp nhất để đưa lại hiệu quả cao cho việc rèn luyện kĩ năng sống.
    Việc đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện tất yếu quyết định hiệu quả của việc rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh tiểu học. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính độc lập sáng tạo của học sinh gắn với thực tiễn cùng với các tài liệu hỗ trợ và  ứng dụng CNTT trong dạy học sẽ tạo cho các em tính chủ động, tích cực, hứng thú trong học tập; phát huy tính sáng tạo, tạo bầu không khí cởi mở thân thiện cho lớp học. Trong giờ học, giáo viên cần tạo cơ hội cho các em được nói, được trình bày trước các bạn, nhất là các em hay rụt rè, khả năng giao tiếp kém để qua đó góp phần tích lũy KNS cho các em.
    5. Tạo hứng thú học tập cho học sinh, làm thế nào để việc rèn luyện kĩ năng sống của các em trở thành một nhu cầu không thể thiếu được và phải tạo cho các em có cơ hội để rèn luyện và phát triển.
    Các vấn đề về kĩ năng sống nhiều khi cũng chỉ là những vấn đề rất thường nhật hàng ngày nhưng cũng có khi là những vấn đề rất tế nhị, nếu không có sự khéo léo của người giáo viên trong cách dẫn dắt thì nhiều khi trở nên nặng nề khó hiểu. Một vấn đề đưa ra phải luôn có tính mới mẻ, hấp dẫn thì mới cuốn hút được người học. Với học sinh tiểu học cái gì mà gắn với thực tiễn cuộc sống và các em được trải nghiệm thực sự thì các em sẽ rất nhớ, vì vậy việc tạo ra các cơ hội và cho các em tham gia trải nghiệm là rất quan trọng .
     6. Lựa chọn thời điểm phù hợp trong mỗi bài học để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh.
     Mỗi bài học đều có những mục tiêu chung và mục tiêu riêng và cũng sẽ được lựa chọn những kĩ năng sống phù hợp để chú trọng rèn luyện cho các em nên việc tìm thời điểm thích hợp để thực hiện cũng rất quan trọng. Cũng có khi việc rèn luyện kĩ năng sống được thực hiên trong suốt cả tiến trình của bài học nhưng cũng có khi được thục hiện ở một đơn vị học và cũng có khi được áp dụng sau mỗi bài học. Vậy người giáo viên phải thực sự có sự đầu tư nghiên cứu kĩ tìm ra con đường ngắn nhất mà lại đưa lại hiệu quả cao nhất cho việc giáo dục kĩ năng sống cho các em.
    7. Tổ chức thực hành kĩ năng sống:
     Kĩ năng sống là điều không thể thiếu được của mỗi con người, việc thực hành trải nghiệm kĩ năng sống là không thể thiếu được. Tùy vào mỗi bài mỗi kĩ năng sống cần đạt mà giáo viên tổ chức cho các em trải nghiệm ngay tại lớp theo tình huống khai thác của bài học hay để học sinh tự tìm ra hướng giải quyết vấn đề, sau đó học sinh tự nêu kĩ năng mà các em ứng dụng để giải quyết vấn đề đó. Và điều quan trọng hơn là kĩ năng sống cần phải được rèn luyện thường xuyên ở mọi nơi, mọi lúc.Với thời lượng ít ỏi của mỗi tiết học thì không thể giúp các em trải nghiệm được hết nên giáo viên luôn luôn phải có định hướng cụ thể để các em rèn luyện thêm và rèn luyện thường xuyên. Chỉ có như vậy thì hiệu quả của việc rèn luyện kĩ năng sống mới đạt được.
     * Ví dụ một số bài học cụ thể có nội dung rèn luyện kĩ năng sống:
            Môn : Kể chuyện - Tên bài : Tiếng vĩ cầm ở Mĩ Lai (Tuần 4)
*Rèn kĩ năng sống :
- Kĩ năng sống cần đạt : Thể hiện sự cảm thông. (Cảm thông với những nạn nhân của vụ thảm sát Mĩ Lai, đồng cảm với hành động dũng cảm của người Mĩ có lương tri)
           - Phương pháp/Kĩ thuật dạy học: Trao đổi về ý nghĩa câu chuyện; Tự bộc lộ.
       Với bài này các em sẽ được bộc lộ những suy nghĩ của mình sau khi nghe giáo viên và các bạn của mình kể câu chuyện.
        + Các em có thể đặt các câu hỏi để phỏng vấn bạn mình sau khi nghe bạn kể lại câu chuyện , ví dụ như:
   - Chuyện giúp bạn hiểu được điều gì?
   - Bạn suy nghĩ gì về chiến tranh?
   - Hành động của những người lính Mĩ có lương tâm giúp bạn hiểu được ra điều gì?
      Mỗi câu trả lời sẽ là những suy nghĩ được các em bộc lộ ra và từ đó các em sẽ hiểu được ý nghĩa của câu chuyện và có sự cảm thông chia sẻ với những nạn nhân của vụ thảm sát ở Mĩ Lai và có nhận thức về những tội ác man rợ của quân đội Mĩ trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt nam.
      Mục tiêu rèn kĩ năng sống này được thực hiện ở phần học sinh tham gia kể lại câu chuyện và trao đổi về ý nghĩa của câu chuyện.
    Môn: Tập làm văn - Tên bài : Luyện tập thuyết trình tranh luận (Tuần 9)
  *Rèn kĩ năng sống :
   - Kĩ năng sống cần đạt: Thể hiện sự tự tin(Nêu được những lí lẽ,dẫn chứng cụ thể, thuyết phục; diễn đạt gẫy gọn, thái độ bình tĩnh , tự tin); Hợp tác (Hợp tác luyện tập thuyết trình tranh luận) ;
   - Phương pháp/Kĩ thuật dạy học: Tự bộc lộ; Đóng vai.
   Với bài này kĩ năng sống cần đạt được rèn luyện xuyên suốt cả bài học, điều quan trọng là giáo viên phải biết chú trọng và tạo ra nhiều cơ hội để học sinh được trải nghiệm và thể hiện. Cần phải lưu ý cho học sinh biết khi thuyết trình, tranh luận một vấn đề nào đó, ta phải có ý kiến riêng, biết nêu lí lẽ để bảo vệ ý kiến một cách có có lí có tình và phải thể sự tôn trọng người đối thoại. Đặc biệt hơn nữa là phải tự tin có như vậy thì việc tranh luận thuyết trình mới có kết quả và phải hiểu hơn rằng trong cuộc sống hằng ngày sẽ có rất nhiều vấn đề cần phải tranh luận, khi tham gia tranh luận thì mỗi người sẽ được mở rộng tầm hiểu biết của mình hơn, sẽ tự tin mạnh dạn hơn trong cuộc sống.
    Môn: Tập đọc - Tên bài : Một vụ đắm tàu  (Tuần 29)
*Rèn kĩ năng sống :
     - Kĩ năng sống cần đạt: Giao tiếp, ứng xử phù hợp.
   - Phương pháp/Kĩ thuật dạy học: PP vấn đáp; Tự bộc lộ (HS suy nghĩ tự rút ra bài học cho mình)
     Với bài này việc rèn luyện kĩ năng sống được gợi mở ngay từ phần giới thiệu bài để gây hứng thú cho các em bằng một câu hỏi "Có một tình bạn đã được nẩy sinh trên một chuyến tàu định mệnh khi Ma-ri-ô gặp Giu-li-ét-ta, câu chuyện về tình bạn ấy diễn ra như thế nào các em sẽ biết được qua tiết tập đọc hôm nay".
 Qua khâu luyện đọc các em sẽ được rèn luyện kĩ năng giao tiếp giữa bạn với bạn qua cuộc trò chuyện và những hành động của Ma-ri-ô và Giu-li-ét-ta. Giúp các em thấy được trong cuộc sống bộn bề, bon chen hàng ngày thì việc hi sinh ngay cả mạng sống của mình là một hành động cao thượng và lớn lao, trong cuộc sống nhiều khi phải có sự hi sinh và hi sinh của mình sẽ đem lại niềm vui cho người khác, lối sống ích, kỉ hẹp hòi sẽ làm con người ta trở nên nhỏ bé. Qua việc trao đổi nội dung của bài mỗi em sẽ rút ra cho mình một bài học về cách sống làm người. Các em sẽ hướng thiện và giàu lòng nhân ái. Với sự dắt dẫn khéo léo của giáo viên thì chắc chắn biểu tượng cao đẹp về tình bạn, đức hi sinh cao cả của cậu bé Ma-ri-ô sẽ khắc sâu vào trí nhớ của các em.
 Trên đây là một số kinh nghiệm bản thân tôi đã đúc rút được, chắc chắn rằng những kinh nghiệm này chưa được sâu sắc do điều kiện về năng lực cũng như thời gian kiểm nghiệm và cũng không thể tránh khỏi có những sai sót và bất cập. Vì vậy rất mong được sự góp ý của các bạn đồng nghiệp.
 
 
               Dương Trúc Quỳnh
GV trường tiểu học Thị Trấn Hương Khê
 
 
 
 
 
Tổng số điểm của bài viết là: 12 trong 6 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

TIN MỚI NHẤT

HÌNH ẢNH

VIDEO CLIP

Loading the player...

MỜI QUẢNG CÁO

QUẢNG CÁO

LIÊN KẾT GIÁO DỤC

THỐNG KÊ TRUY CẬP

Đang truy cậpĐang truy cập : 20

Máy chủ tìm kiếm : 1

Khách viếng thăm : 19

Hôm nayHôm nay : 40

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 11104

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 590942